W grudniu 2024 zadzwonił do mnie audytor energetyczny. Liczył warianty termomodernizacji hotelu w Gdańsku pod Kredyt ekologiczny i potrzebował jednej rzeczy, której sam nie robi: opisu systemu zarządzania energią z wyceną, do wpięcia w audyt jako załącznik. Dostał go następnego dnia, a pozycja za 300 tys. zł netto weszła do audytu jako koszt kwalifikowany. Od tamtej pory widzę ten sam schemat przy każdym programie z punktacją: audytor świetnie liczy przegrody i źródła ciepła, a najtańsze punkty leżą po stronie elektrycznej.
Ten tekst jest dla audytorów, którzy robią teraz audyty ex-ante pod Fundusz Modernizacyjny, premię termomodernizacyjną albo Kredyt ekologiczny. Opisuję, jak policzyć automatykę i system zarządzania energią tak, żeby były kosztem kwalifikowanym i obroniły się na audycie ex-post. Na końcu jest PDF z ofertą współpracy i pełnym przykładem z hotelu.
PDF dla audytorów: moduł automatyki i analizy zużycia energii do audytu
4 strony: podział pracy audytor i RamaR, 6 produktów do wyboru, tryb pracy, przykład z hotelu w formacie tabeli do audytu, punktacja Funduszu Modernizacyjnego, zasady współpracy w zamówieniach publicznych.
Dlaczego system zarządzania energią wpada w limit 15 %?
Bo audyt nie przypisuje mu oszczędności. Programy NFOŚiGW z Funduszu Modernizacyjnego dopuszczają koszty spoza audytu tylko do 15 % wartości projektu, a urządzenia do cyfryzacji budynku lądują tam najczęściej. Jeśli BMS jest w audycie jedną pozycją ryczałtową bez listy funkcji i bez policzonego efektu, komisja nie ma czego ocenić. Po pięciu latach trwałości nie ma też czego zmierzyć.
Stawka jest wysoka. W programach dla szkół i szpitali dotacja wynosi 85 % przy co najmniej 7 z 11 punktów, a poniżej tego progu 49 %. Pięć punktów dają duże roboty: fotowoltaika, magazyn, pompa ciepła, wentylacja z odzyskiem i zacienienie. Szósty i siódmy najtaniej daje system zarządzania energią i, w szkołach, monitoring CO₂ w salach. Szczegóły obu programów opisałem w tekście o automatyce w Funduszu Modernizacyjnym 2026.
Czego nie widać na rocznej fakturze za prąd?
Tego, kiedy budynek pobiera energię. A od tego zależy coraz większa część rachunku. We wrześniu 2026 policzyłem hotel z basenem i SPA na Warmii, 105 pokoi, 1,29 mln zł netto rocznie za media. Dane: pełny rok odczytów licznika co 15 minut od operatora, czyli 34 917 wartości, do tego faktury i ceny rynkowe PSE z tego samego okresu. Energa-Operator przysłał profil 3 dni robocze po wniosku.
- 60 % dystrybucji zależało od godziny poboru, nie od ilości. Opłata mocowa i opłata za moc umowną to 150 tys. zł z 254 tys. Stawka mocowa wzrosła w 2026 roku o 55 %.
- Fotowoltaika nie ruszyła najdroższej godziny. Obniżyła pobór w godzinach 9–16 o 45–80 kW, ale o 20:00 obiekt brał z sieci tyle samo co przed montażem. Latem 1 MWh kosztowała wtedy 1 447 zł, a o 13:00 tylko 528 zł.
- Pokój stał pusty przez 81 % godzin w roku. Centrale wentylacyjne pracowały na 90 % wydajności niezależnie od obłożenia, a na podgrzanie tego powietrza szło ok. 175 MWh gazu rocznie.
- Kotły płaciły 9,4 tys. zł rocznie kar za moc gazu, bo trzy obiegi startowały jednocześnie. Rozsunięcie startów kasuje karę bez zmiany zużycia.
- Z luk w profilu wyszło 8 przerw w zasilaniu w roku, razem 27,5 h. Obiekt sam tego nie rejestrował, a to podstawowa dana do doboru podtrzymania.
W szkole to samo pytanie brzmi inaczej. Sala lekcyjna jest zajęta ok. 1 500 godzin w roku z 8 760. Profil 15-minutowy pokazuje czarno na białym, ile energii budynek bierze nocą, w weekendy i w wakacje, i ta liczba jest bazą do policzenia harmonogramów i regulacji strefowej.
Jak policzyć oszczędność z automatyki, żeby obroniła się na ex-post?
Dwiema drogami, a do audytu wpisać niższą wartość. Pierwsza droga to współczynniki klas automatyki z normy PN-EN ISO 52120-1, dawniej EN 15232. Ustalam klasę stanu istniejącego, pomieszczenie po pomieszczeniu, i klasę docelową z listą funkcji, które o niej decydują. Druga droga to bilans fizyczny na danych z liczników: moc nagrzewnic razy różnica temperatur razy godziny pracy, zużycie w godzinach pustego budynku, profil po zmianie harmonogramu.
| Budynek | Klasa D | Klasa C | Klasa B | Klasa A |
|---|---|---|---|---|
| Szkoła | 1,20 | 1,00 | 0,88 | 0,80 |
| Szpital | 1,31 | 1,00 | 0,91 | 0,86 |
| Hotel | 1,31 | 1,00 | 0,85 | 0,68 |
Dla szkoły przejście z klasy D do B to ok. 27 % energii na ogrzewanie i wentylację. W hotelu bilans fizyczny wyszedł niżej niż norma, więc do rachunku poszła wartość z bilansu. Warstwa pomieszczeń dawała tam 33, 62 albo 102 tys. zł rocznie w wariancie ostrożnym, realistycznym i optymistycznym. Oszczędność trzeba jeszcze rozbić na nośniki, ciepło lub gaz osobno i prąd osobno, bo inaczej nie da się jej przenieść do Ep i EK.
Uczciwe liczenie czasem kończy się wnioskiem, że czegoś nie warto robić. Pełna wymiana sterowania 105 pokoi kosztowałaby 600 tys. zł i zwracała się ok. 11 lat. 58 % efektu cieplnego dawało przywrócenie funkcji, które system z 2010 roku już miał. Naprawa magistrali to kilkadziesiąt tysięcy i zwrot poniżej 2 lat. Audyt, który wpisuje „nowy BMS” tylko dla punktu, bez takiego rachunku, na ex-post się nie obroni.
Dlaczego magazyn energii bez sterowania może podnieść rachunek?
Bo ładuje się w najtańszych godzinach tak mocno, że robi nowe szczyty mocy. Na rzeczywistym profilu hotelu magazyn 300 kWh bez strażnika mocy generowałby 362 tys. zł strat rocznie. Mniejszy magazyn, 261 kWh, ze sterowaniem przez system zarządzania energią daje 123 tys. zł rocznie i zwraca się w 1,5 roku. Powyżej 400 kWh korzyść przestaje rosnąć, bo obiekt nie może oddawać energii do sieci. Dostawca proponował 482 kWh.
Dla audytu to ważny argument: sterowanie jest warunkiem działania magazynu, a nie dodatkiem do niego. Spina punkt za magazyn z punktem za system zarządzania energią. O tym, jak dynamicznie ograniczać eksport z fotowoltaiki, pisałem przy okazji systemu ograniczania eksportu w zakładach przemysłowych.
| Pozycja | Nakład netto | Oszczędność rocznie | SPBT |
|---|---|---|---|
| Nastawa mocy biernej falowników, renegocjacja opłaty handlowej | 0 | 25–30 tys. zł | natychmiast |
| Opomiarowanie i system zarządzania energią: strażnik mocy, harmonogram odbiorów, kaskada gazu, sterowanie cenowe | 94 tys. zł | 36 tys. zł | 2,6 roku |
| Magazyn 261 kWh sterowany przez EMS | 185 tys. zł | 123 tys. zł | 1,5 roku |
| Razem | 279 tys. zł | 166–171 tys. zł | 1,6–1,7 roku |
Jak dzielimy pracę przy audycie?
Audytor zostaje autorem audytu i właścicielem relacji z klientem. Ja nie robię audytów energetycznych, więc nie konkuruję o zlecenie. Dostarczam część elektryczną i automatykę w formacie do wklejenia:
- analizę profilu 15-minutowego ze strukturą rachunku, mocą umowną, opłatą mocową i energią bierną,
- klasę BACS stanu istniejącego i docelowego z listą funkcji,
- oszczędność policzoną dwiema drogami, rozbitą na ciepło i prąd,
- koncepcję systemu zarządzania energią z kosztorysem i SPBT dla każdej funkcji,
- dobór fotowoltaiki i magazynu do profilu, jeśli są w zakresie,
- rozdział do PFU i plan pomiaru i weryfikacji pod audyt ex-post.
Dane zbieram równolegle z inwentaryzacją audytora, więc moduł nie wydłuża audytu. W zamówieniach publicznych opracowanie trafia do zamawiającego w całości, żeby mógł je udostępnić wszystkim wykonawcom zgodnie z art. 85 Pzp. Szczegóły, zakres produktów i zasady rozliczenia są w PDF.
Pobierz PDF dla audytorów
Zostaw dane, a link do pobrania pojawi się od razu.
Kto to pisze
Michał Adamkiewicz, RamaR, inżynier elektryk z uprawnieniami projektowymi WAM/0154/POOE/11 i kierowniczymi WAM/0090/OWOE/09 bez ograniczeń. Projektuję instalacje elektryczne, fotowoltaikę, magazyny energii i systemy zarządzania energią dla obiektów komercyjnych i publicznych. Analizę danych robię zdalnie w całej Polsce, wizje lokalne na Pomorzu, Warmii i Kujawach. Najprościej zacząć od listy budynków z bieżącego zlecenia: w 2 dni robocze odpowiem, co ma sens i ile kosztuje. Tel. 662 840 440, ma@ramar.eu.