Trzydzieści sześć punktów procentowych. Tyle dzieli dotację 85 % od dotacji 49 % w dwóch nowych programach NFOŚiGW z Funduszu Modernizacyjnego: 2 mld zł na budynki edukacyjne i 1 mld zł na budynki szpitalne. Dla szkoły o powierzchni 2 000 m² (limit 2 000 zł/m², czyli do 4 mln zł kosztów kwalifikowanych) różnica wynosi około 1,44 mln zł. Dla szpitala o powierzchni 5 000 m² (limit 2 500 zł/m², do 12,5 mln zł kosztów) to 4,5 mln zł. Ta sama inwestycja, ten sam budynek, a gmina lub powiat dokłada z własnego budżetu 15 % albo 51 %.
O tym, po której stronie granicy wyląduje wniosek, decyduje jedna liczba: czy zbierze co najmniej 7 z 11 punktów. Piszę o tym jako inżynier elektryk z uprawnieniami bez ograniczeń, który robi audyty energetyczne i koncepcje systemów zarządzania energią, fotowoltaiki i magazynów dla obiektów publicznych i komercyjnych. W tabeli punktowej są rzeczy, które z perspektywy urzędu łatwo przeoczyć.
Kto składa wniosek: gmina, powiat czy sam szpital?
Wniosek składa jednostka samorządu terytorialnego, nie szkoła ani szpital. Gmina wnioskuje na szkoły podstawowe i przedszkola. Powiat na szpital powiatowy (jako organ tworzący SP ZOZ albo udziałowiec co najmniej 51 % spółki) oraz na szkoły ponadpodstawowe. W miastach na prawach powiatu jedno i drugie idzie z urzędu miasta. Województwo składa na szpitale wojewódzkie, ale te, ze względu na poziom w sieci szpitali, dostaną tylko formułę ESCO/EPC (o tym niżej). W programie szpitalnym działalność szpitalna musi zajmować co najmniej 80 % powierzchni budynku o regulowanej temperaturze.
Jakie warunki trzeba spełnić, zanim ktokolwiek policzy punkty?
Bez audytu energetycznego ex-ante nie ma wniosku. Audyt musi wykazać co najmniej 30 % redukcji energii pierwotnej (Ep) i 25 % redukcji energii końcowej (EK), a zakres inwestycji ma z niego wynikać. Po robotach obowiązkowy jest audyt ex-post; jeśli wykaże powierzchnię inną o więcej niż 5 %, NFOŚiGW może zmienić kwotę dotacji.
Drugi warunek zaskakuje większość urzędów: ekspertyza ornitologiczna i chiropterologiczna. Jerzyki, wróble i nietoperze gnieżdżą się w stropodachach, szczelinach płyt i otworach wentylacyjnych starych szkół i szpitali. Docieplenie zamyka te otwory, czyli niszczy siedliska gatunków chronionych, a to jest przestępstwo, nie wykroczenie. NFOŚiGW zrobił z ekspertyzy kryterium dopuszczające: bez niej wniosek odpada. Ornitolog musi obserwować budynek w sezonie lęgowym (jerzyki od maja do sierpnia), więc ekspertyzy zamówionej w listopadzie nie dostaniecie w grudniu. Kto zaczyna po ogłoszeniu naboru, traci sezon.
Do tego prawo do dysponowania całym zakresem, inwestycja niezakończona przed złożeniem wniosku, działalność gospodarcza w budynku do 20 % i zapisy DNSH w dokumentacji przetargowej.
Jak liczy się punkty w szkołach i szpitalach?
W obu programach jest 11 punktów, próg 85 % to 7, poniżej 5 wniosek odpada. Rozkład różni się w kilku miejscach.
| Kryterium | Szkoły | Szpitale |
|---|---|---|
| Redukcja energii pierwotnej (Ep) | > 50 %: 1 pkt | 45–60 %: 1 pkt, ≥ 60 %: 2 pkt |
| Standard EK ogrzewanie + c.w.u. (kWh/m²·rok) | ≤ 85: 1 pkt | ≤ 250: 1 pkt, ≤ 210: 2 pkt |
| Fotowoltaika (OZE elektryczne) | 1 | 1 |
| Magazyn energii współpracujący z OZE | 1 | 1 |
| Sezonowy magazyn energii (LDES) | 1 | 1 |
| Wymiana nieefektywnego źródła ciepła (np. pompa ciepła) | 1 | 1 |
| Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła | 1 | 1 |
| Monitoring CO₂ w salach dydaktycznych | 1 | brak |
| System zarządzania energią budynku (BMS/EMS) | 1 | 1 |
| Dostępność (winda, pochylnia) | 1 | brak |
| Rozwiązania proekologiczne (zacienienie zewnętrzne, retencja, zieleń) | 1 | 1 |
| Razem | 11 | 11 |
Typowy pakiet z fotowoltaiką, magazynem, pompą ciepła, wentylacją i zewnętrznym zacienieniem daje 5 punktów. Szósty i siódmy najtaniej dają system zarządzania energią oraz, w szkole, czujniki CO₂ w salach. W szkole na 2 000 m² to wydatek rzędu 150–300 tys. zł, który przesuwa dotację o 1,44 mln zł. W szpitalu punktu za CO₂ nie ma, ale Ep i EK punktowane są stopniowo, do 2 punktów każde. Tam siódmy punkt trzeba wziąć z głębszej redukcji, a dobrze policzona automatyka (wentylacja, oświetlenie, zacienienie) właśnie tę redukcję podnosi. Likwidacja kotła na paliwo stałe ma osobny nabór i tu nie daje punktu, a nowy kocioł gazowy jest w ogóle niekwalifikowany.
Dlaczego duże szpitale nie dostaną 85 %?
Szpitale powyżej I poziomu sieci szpitali (art. 95l ustawy o świadczeniach) realizują inwestycję wyłącznie w formule ESCO/EPC: dotacja do 49 %, pożyczka do 100 % na 1 %, bez limitu na m² i bez oceny punktowej. Firma ESCO gwarantuje oszczędność energii i rozlicza się z niej przez cały okres umowy, a kosztem kwalifikowanym jest też facylitator EPC. Tu decydują nie punkty, tylko pomiar: bez ciągłego opomiarowania energii i mocy nikt nie udowodni, że gwarancja została dotrzymana. Mniejsze szpitale i szkoły mogą wybrać ESCO/EPC dobrowolnie, ale wtedy rezygnują z 85 %.
Na czym polega pułapka 15 %?
Elementy, które nie wynikają z audytu, kwalifikują się tylko do 15 % kosztów. Program wymienia tu wprost magazyny energii i cyfryzację budynku, a także elektromobilność, zieleń i dostępność. BMS wpisany do wniosku „bo daje punkt”, bez policzonej oszczędności w audycie, musi się zmieścić w tym limicie razem z magazynem, i na jedno z nich zabraknie.
Rozwiązanie: audytor liczy oszczędność z automatyki według PN-EN ISO 52120-1 (dawna EN 15232), przez klasy BACS. Przejście z klasy D lub C do B albo A ma konkretne współczynniki dla ogrzewania, wentylacji i oświetlenia. Wtedy BMS jest działaniem z audytu, liczy się do redukcji Ep i wychodzi z limitu 15 %. To trzeba ustalić z audytorem przed zamówieniem audytu, nie po.
Jakie są terminy?
Program szpitalny ma nabór planowany w III kwartale 2026, a koszty kwalifikowane liczą się już od 1 lipca 2026. Program szkolny startuje w IV kwartale 2026, koszty od 1 listopada 2026. Oba nabory są ciągłe, ale konkurencyjne, więc liczy się kolejność: kto ma gotowy audyt, składa pierwszy. Umowy z NFOŚiGW do końca 2029, wydatki do 31 października 2030, trwałość 5 lat. Regulaminy (stan na 23 września 2026) nie są jeszcze opublikowane, więc szczegóły mogą się zmienić.
Co zrobić w pierwszej kolejności?
Najdłuższym ogniwem jest audyt z ekspertyzą przyrodniczą: od zamówienia do gotowego dokumentu mija zwykle 2–3 miesiące.
- Wybrać budynki: powierzchnia o regulowanej temperaturze, rok budowy, źródło ciepła, faktury za prąd, ciepło i gaz z ostatnich 3 lat.
- Zamówić audyt ex-ante z wariantem punktowym, żeby audytor od razu policzył, które działania dają 30 %/25 % i które punkty są w zasięgu.
- Wpisać do audytu system zarządzania energią (w szkole także monitoring CO₂) z oszczędnością wg PN-EN ISO 52120-1.
- Zlecić ekspertyzę ornitologiczną i chiropterologiczną z uwzględnieniem sezonu lęgowego.
- Przy 5–6 punktach dołożyć najtańszy brakujący element zamiast składać wniosek na 49 %.
- Zabezpieczyć wkład własny 15 % w budżecie lub WPF, ewentualnie pożyczką NFOŚiGW na 1 %.
- Przygotować oświadczenia (brak podwójnego finansowania, DNSH) i dokument prawa do dysponowania obiektem.
- Złożyć wniosek zaraz po ogłoszeniu naboru.
Macie budynki, które mogą się załapać?
Jeśli chcecie sprawdzić, które szkoły lub który szpital w Waszej gminie czy powiecie mają realną szansę na 7 punktów, prześlijcie listę budynków. Przejrzę ją bez opłaty i powiem, co wpisać do audytu, żeby system zarządzania energią i magazyn nie wpadły w limit 15 %. Audyt, koncepcja automatyki i fotowoltaiki, projekt elektryczny i nadzór to osobna robota, ale pierwsza rozmowa nie kosztuje nic.
Poradnik PDF (15 stron) z warunkami obu programów, pełną tabelą punktacji, case study systemu zarządzania energią i gotowym wzorem opisu przedmiotu zamówienia na audyt pobierzecie tutaj: Fundusz Modernizacyjny 2026 – szkoły i szpitale (PDF).
Źródła: programy priorytetowe NFOŚiGW Poprawa efektywności energetycznej budynków edukacyjnych i Poprawa efektywności energetycznej budynków szpitalnych oraz harmonogram naborów NFOŚiGW, stan na 23.09.2026.
Michał Adamkiewicz – RamaR
projektant i kierownik robót, uprawnienia bud. WAM/0154/POOE/11 (projektowe) i WAM/0090/OWOE/09 (wykonawcze, bez ograniczeń)
tel. 662 840 440 · e-mail: ma@ramar.eu · Gdańsk / Pomorze